Tranexamic Acid (TXA) một hoạt chất “mới” trong ứng dụng cải thiện nám, sắc tố da trong mỹ phẩm. Bắt nguồn từ một loại thuốc chống tiêu sợi huyết (làm tan cục máu đông), việc phát hiện tác dụng của TXA trên da là hoàn toàn ngẫu nhiên và tình cờ nhưng sau đó rất nhanh được ứng dụng rộng rãi trong mỹ phẩm. 

Tổng quan về hoạt chất Tranexamic Acid (TXA) 

Tranexamic Acid (TXA) là một dẫn xuất tổng hợp của lysine, thuộc nhóm “chống tiêu sợi huyết” trong y khoa. Ứng dụng trong mỹ phẩm ở nồng độ thấp (thường 2–5%) với mục tiêu điều hòa sắc tố, hỗ trợ làm mờ thâm nám và cải thiện tông da không đồng đều

TXA vốn sinh ra để cứu băng huyết sau sinh: vợ chồng GS Shosuke & Utako Okamoto tổng hợp và công bố hoạt chất (AMCHA/TXA) năm 1962; họ thậm chí “lấy máu chính mình” làm thí nghiệm — nhưng phải mất nhiều thập kỷ sau người ta mới nhìn ra hết tiềm năng của nó.

Cửa vào mỹ phẩm mở ra từ 1979: bác sĩ Nijo tại Nhật ghi nhận bệnh nhân dùng TXA thì melasma (nám) mờ đi, từ đó TXA được nghiên cứu dạng bôi/uống/tiêm nông cho PIH & nám và dần trở thành “ngôi sao trầm lặng” trong điều trị tăng sắc tố.

Đặc điểm hoạt chất Tranexamic Acid (TXA)

Công dụng nổi bật của TXA

Hỗ trợ mờ thâm sau viêm (PIH): giảm sạm nâu/tím sau mụn, rút ngắn thời gian đều màu.

Cải thiện nám/melasma mức nhẹ–vừa: điều hòa quá trình tạo melanin, giúp vùng sạm mờ dần khi dùng đều.

Làm đều màu & sáng nền da: giảm xỉn màu do UV/ô nhiễm, cho bề mặt da tươi và đồng nhất hơn.

Ứng dụng linh hoạt: dùng được cả sáng và tối; có thể áp dụng trên nhiều vùng cơ thể sậm màu (cổ, mu bàn tay, nách—nên patch test)

Cơ chế hoạt động của TXA trong da liễu

Tranexamic Acid ức chế plasminogen chuyển hóa thành plasmin tại tế bào sừng, làm giảm phóng thích arachidonic acid và prostaglandin – các chất kích thích melanocyte tạo melanin. Nhờ đó, hoạt tính tyrosinase giảm, quá trình hình thành sắc tố được kiểm soát, giúp da đều màu và giảm nám, thâm sau viêm.

Ứng dụng của Tranexamic Acid

Ứng dụng trong da liễu: Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh tác động tích cực của Tranexamic Acid đến cải thiện sắc tố,nhưng hiện tại TXA vẫn chưa được chính thức cấp phép trong danh mục thuốc điều trị trong da liễu. Tuy nhiên Tranexamic Acid vẫn được các bác sĩ kê đơn off-label (dùng ngoài chỉ định nhãn) đủ để chứng minh tính hiệu quả của nó và hoàn toàn hợp pháp.

Ứng dụng Tranexamic Acid trong mỹ phẩm: 

Nồng độ hiệu quả của Tranexamic ở dạng bôi thoa nằm ở vùng 2-5%

Tranexamic Acid thường ít khi xuất hiện dưới dạng bào chế đơn lẻ mà sẽ kết hợp với các hoạt chất khác để tối ưu hiệu quả tác động lên nám. 

Ví dụ các dạng kết hợp: TXA + Niacinamide/Arbutin/Vitamin C dẫn xuất: tiếp cận đa đích trong kiểm soát; tăng hiệu quả mà vẫn an toàn cho làn da.

Tranexamic Acid và những tranh cãi về khả năng hấp thụ trên da?

TXA là phân tử phân cực, tan trong nước và có tính ion hóa cao, nên khó xuyên qua lớp lipid của da, khiến nhiều chuyên gia nghi ngờ hiệu quả thấm sâu đến vùng melanocyte khi bôi ngoài da.

Tuy nhiên những nghi ngờ trên chỉ là vấn đề của quá khứ, các nghiên cứu gần đây cho thấy hoạt chất vẫn hiệu quả nhờ ức chế plasmin ngay ở thượng bì. Trong đó đặc biệt là công nghệ dẫn chất hiện đại Liposome và Nanoemulsion, phối hợp đa hoạt chất và hiệu quả lâm sàng rõ rệt sau 8–12 tuần. 

Lưu ý sử dụng Tranexamic Acid (TXA)

Đối tượng sử dụng Tranexamic Acid

Người có nám (melasma), thâm sau viêm (PIH) hoặc da không đều màu do tia UV, viêm mụn.

Da nhạy cảm hoặc da khô không dung nạp tốt với Hydroquinone, AHA hoặc Retinoid mạnh.

Người muốn duy trì nền da sáng, ổn định sắc tố sau điều trị laser, peel hoặc meso.

Có thể dùng cho vùng cơ thể sậm màu (cổ, mu bàn tay, nách, lưng…) – nên test trước khi dùng.

Chống chỉ định 

Không nên phối hợp TXA cùng lúc với benzoyl peroxide (thường có trong các sản phẩm trị mụn), retinoid mạnh hoặc peel nồng độ cao, vì dễ gây kích ứng cộng dồn.

Không phù hợp với người đang viêm da, kích ứng cấp hoặc dị ứng với TXA.

TXA dạng mỹ phẩm bôi ngoài da có thể dùng được trong thai kỳ và giai đoạn cho con bú, miễn là dưới sự tư vấn chuyên môn, tránh lạm dụng hoặc phối hợp với hoạt chất mạnh khác.

Tuy nhiên đặc biệt lưu ý thành phần sản phẩm có chứa các hoạt chất mạnh khác (như Retinoid, Hydroquinone, AHA/BHA nồng độ cao) hay không và tuyệt đối không sử dụng khi có các chất này.

Tài liệu tham khảo: 

Gaćina, K. (2023). The Use of Tranexamic Acid in Dermatology. Acta Clinica Croatica. https://doi.org/10.20471/acc.2023.62.02.16

‌TXA | About TXA – TXA Central. (n.d.). https://txacentral.lshtm.ac.uk/about-txa/

Tse, T. W., & Hui, E. (2013). Tranexamic acid: an important adjuvant in the treatment of melasma. Journal of Cosmetic Dermatology, 12(1), 57–66. https://doi.org/10.1111/jocd.12026

Tranexamic acid | DermNet NZ. (n.d.). Dermnetnz.org. https://dermnetnz.org/topics/tranexamic-acid